۱۳۸۶ بهمن ۱۴, یکشنبه

انتقاد

انتقاد در این سرزمین وسیله ای برای پیشرفت است. اساس تحصیلات در اینجا بر مبنای فلسفه سقراطی ست (که البته پایه گذار آن ارسطو است). در یونان باستان این روش معمول فیلسوفان بوده که شراب می خوردند و در مورد موضوعی بحث می کردند و این قدر به شراب خوردن و بحث کردن ادامه می دادند که از حال بروند! گرچه امروزه مصرف الکل در کلاس درس (و همین طور مکانهای عمومی) ممنوع است٬ اما سوال و پاسخ تا حدی که فرد قانع شود روشی معمول است. وقتی هم که کسی قانع نشد با لبخند می گوید که قانع نشده است و بحث را تمام می کنند.

انتقاد در اینجا شکل متفاوتی با آنچه که تا به حال دیده بودم دارد. شاید یک علت آن این باشد که معنی انتقاد در اینجا اهانت به شخصیت فردی نیست. مردم خیلی صریح انتقاد می کنند، وارد بحث می شوند و مهمتر از همه از بحث کردن نتیجه می گیرند. با این حال ظاهراً انتقاد و بحث در امریکا به شدت کشورهای دیگر نیست! دوست آلمانی دارم که استاد علوم تربیتی است و برای فرصت مطالعاتی به امریکا آمده است. یک بار که در قسمتی از کار تحقیقاتی او کمکش می کردم به تفاوتهای تربیتی و تحصیلاتی امریکا و آلمان اشاره کرد. اعتقاد داشت که علیرغم برخی مزایا در سیستم تحصیلات امریکا٬کشوری مثل آلمان این مزیت را دارد که ابراز دیدگاههای مختلف با صراحت بیشتری انجام می گیرد٬ در حالیکه در کشوری مثل امریکا مردم با تعارف بیشتری با هم برخورد می کنند و سعی می کنند که نسبت به همدیگر "مؤدبانه" برخورد کنند. (تازه جالب است که شنیده ام کانادایی ها نسبت به امریکایی ها خیلی مؤدب تر هستند.) او اعتقاد داشت که بحث کردن در مورد موضوعات متفاوت نه تنها باعث باز شدن مسئله می شود٬ بلکه مهارت "بحث کردن" را هم در افراد پرورش می دهد. در واقع یکی از انتقاداتی که به سیستم آموزشی امریکا داشت٬ آموزش ندادن مهارت بحث کردن است. به نظر او اینقدر افراد باید روی دیدگاههای خود باقی بمانند تا اینکه نظریه شان توسط نظریه دیگر رد شود. بعلاوه در این صورت حداقل افراد می فهمند که طرف مقابل چطور فکر می کند. اما اگر امکان اظهار نظر داده نشود٬ نه تنها نسبت به فرد مقابل شناختی پیش نخواهد آمد بلکه گاهی اظهار نظرها -همانند ابراز ناراحتی- تلنبار شده و باعث منفجر شدن افراد می شود.

اما دوست دیگرم که دانشجوی دکترای فلسفه است اعتقاد داشت که بخاطر باوری که امریکایی ها به آزادی (liberty) دارند٬ سعی می کنند که وارد حریم های شخصی یکدیگر نشوند و بخاطر همین از نوع بحث هایی که شاید آلمانی ها خوششان بیاید٬ دوری می جویند. همان طور که در "برداشت اول" هم خیلی گذرا اشاره کردم٬ آزادی و حریم شخصی با هم رابطه تنگاتنگی دارند. یادم هست که یک بار مطلب گردآوری شده ای از مجموعه نوشته های "اریک فروم" در مورد رابطه تعلیم و تربیت با دموکراسی خواندم. خلاصه آن مطالب این بود که وقتی حرف از تعلیم و تربیت می شود٬ در واقع حرف از تغییر دادن طرز فکر یا هدایت آن به سویی مشخص است. با این تعریف٬ آزادی از مطلق بودن خارج می شود و در چارچوبی خاص قرار می گیرد. گاهی فکر می کنم شاید به خاطر باور به حریم شخصی ست که از غیبت کردن تا حد امکان اجتناب می کنند.

گاهی آرزو می کنم که مردم ما هم ظرفیت بحث کردن و انتقاد شنیدن داشتند. متأسفانه برای خیلی از ما (در هر سطحی از جامعه) انتقاد شنیدن نوعی اهانت محسوب می شود. خودمان را بیشتر به شکل بت در آورده ایم تا به شکل انسان! شاید به کلام بگوییم که انتقاد پذیریم، اما طبق تجربه شخصی خودم هر وقت که از کسی یک انتقاد می کردم٬ یا با حالتی از سر خوردگی طرف مقابل برخورد می کردم (انگار که طرف گمان می کرده که قصد کوبیدنش را داشتم)، یا با انبوه انتقادهای تلنبار شده طرف مقابل مواجه می شدم. بعبارت دیگر طوری برخورد می کردند که انگار جنگ است! معمولاً این افراد انتقادها را به صورت نقطه ضعف در زرادخانه ای انبار می کردند تا زمانی که طرف مقابل یک انتقاد بکند. آن وقت "جبهه طرف مقابل را می کوبیدند". شاید یک علت آن این باشد که این افراد خودشان را با دیگران مقایسه می کردند و البته انتقاد را دلیلی بر این می دانستند که در نظر طرف مقابل جایگاهی ندارند. یک علت دیگر هم به دوران بچگی بر می گردد که "خوب بودن" شرطی بوده! یعنی بچه "اگر فلان کار را می کرده و بهمان کار را نمی کرده..." خوب شناخته می شده . کمتر پیش می آمده که خوب بودن و مورد عشق واقع شدن یک فرد بی قید و شرط باشد. بجای اینکه انگشت انتقاد به سوی "رفتار" یا "کار" طرف باشد٬ بسوی "خود" فرد بوده است. حتی یادم هست که اینجا هم در برخورد یکی از خانواده های تحصیل کرده با بچه هایشان این را شنیدم که: "...بچه بدی شدی ها..."!

یکی دیگر از خصوصیات انتقاد پذیر بودن احترام گذاشتن به تفاوت است. چیزی که عملاً هرگز در ایران ندیدم (و البته اینجا هم زیاد ندیدم)! یعنی افراد متفاوت معمولاً همدیگر را تحمل می کنند اما نمی پذیرند. این باور در جامعه ما بسیار ضعیف است که مجموعه افراد متفاوت در یک جا بتوانند در مورد هدف یا هدفهای مشترکی همکاری کنند و نقاط ضعف همدیگر را بپوشانند. شاید یک علتش به کمال طلبی زیاد افراد برگردد. خیلی ها اعتقاد دارند که بی نقص اند و همه کارهایشان کامل است. اگر هم کارشان در جایی اشتباه باشد به ندرت قبول می کنند. اما با یک نگاه دوستانه به تفاوت خیلی از مسائل خود به خود حل می شود. اینکه افراد بدانند تفاوت دارند بسیار مدبرانه تر از آن است که بخواهند روی آنها سرپوش بگذارند یا به زور خودشان را مطابق دیگران کنند. پذیرش وجود تفاوت٬ نیاز به مهارتهای دیگر را ایجاد می کند و در نهایت باعث رشد و پیشرفت افراد می شود. بعبارت دیگر انتقاد سازنده می شود.

چیزی که باعث شد نسبت به "تفاوت" به صورت متفاوتی نگاه کنم شعر "با مردم" لوچینانو سوپرانی بود که چند سال پیش در مقدمه یک کتاب آموزش کامپیوتر خواندم و هنوز آن را در خاطر دارم:

"در کنار هم بودن٬ هر کس با تفاوتهایش زیرا که تفاوتها٬ اتحاد را محکمتر می سازد.
در کنار هم دویدن٬ به سمت هدفی مشترک٬ هر کس با نیروهایش.
تلاش از انرژی یکسان٬ هر کس بر طبق هویتش.
در کنار هم به افق خیره شدن٬ هرکس با چشمانش.
زندگیهای متفاوتی را نقل کردن٬ تنها با یک داستان.
"

+ نوشته شده در Wed 14 Feb 2007 - نگارنده بابک |

نویسنده: yeki az khaanandegan

پنجشنبه 26 بهمن1385 ساعت: 6:58

be nazare man moshkele mardome ma ye chize digast va oun ineke aslan harf nemizanim, harf zadan dar morede chizi ke maaro azaar mide dar farhange me be sheddat nahy shode . natije inke be jaye inke moshkelemoono ba tarafe moghebl be tore mohtaramane hal konim har chi hast too khodemoon mirizim ya poshte saresh gheybat mikonim. be khaatere hamin age ye forsati gir biarim mesle inke be ghole shoma oun az ma enteghaadi chizi bokone hamaro ye dafe too saresh khalli mikonim o roo be Hoochi gari o ghil o ghaal miaarim.


نویسنده: به امید آینده ای روشن

شنبه 28 بهمن1385 ساعت: 15:19

سلام،
ما ایرانیها متاسفانه گاهی با اتکا به تمدن قدیمی خودمون، فراموش می کنیم که باید برای آیندگان تاریخی بسازیم که اونها هم به ما افتخار کنند. شاید این نوشته ها و بحثها زمینه ای بشه برای تفکر عمیقتر.

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر